Moxa (moxibusjon) | NAFKAM

Moxa (moxibusjon)

Moxa/ moxibusjon inneber brenning av eit stoff på eller nær den kinesiske læra sine aku-punkt. I dag vert moxa truleg oftast nytta som supplement i akupunkturbehandling.

Opprinneleg gjekk moxibusjon ut på at ei urt, oftast burot (Artemisia vulgaris) vart brent direkte på aku-/ akupunkturpunkt eller nært slike punkt. Andre stadar har knusk (ein tørka, svært brennbar sopp frå bjørk og bøk) og andre urter vore nytta. Behandlinga er kjent frå fleire folkemedisinske tradisjonar kring om i verda, så som tradisjonell kinesisk medisin (TKM), indiansk folkemedisin, samisk folkemedisin med fleire. 

I dag vert moxa truleg mest nytta som supplement i akupunkturbehandling, og moderne behandlarar nyttar no ofte infraraud laser til moxibusjon. 

Det er gjort ein del studiar på moxibusjon mot ulike helseproblem. Grovt oppsummert kan ein seie at forskinga syner ulik grad av verknad, men at kvaliteten på studiane varierar såpass mykje at funna ikkje kan nyttast til å avgjere om behandlinga korkje verkar eller ikkje. 

 

Virker det?

Moxibusjon skal ifylgje den kinesiske læra og folkemedisinen (TCM) både kunne forbetre og hindre tap av livsenergien Chi. Tanken i TCM er at brenning av moxa åpnar meridianene og motverkar ugunstige faktorar for helsa. Desse forklaringane og samanhengane er ikkje påviste. Meir moderne forklaringar går ut på at brenninga gjev ein liten inflammatorisk respons som har gunstig verknad på immunforsvaret, betrar blodsirkulasjonen, aukar mengda kvite blodlekamar og styrkjer kroppen si evne til å reparere seg sjølv.

Ved søk i juni 2020 etter oppsummert forsking i kjeldene våre fann vi fylgjande som høver med kriteria våre:

Bruken av moxa mot ulike biverknadar av cellegift og stråling (så som kvalme/ oppkast og utmatting/ fatigue) hjå kreftpasientar, har blitt studert. Ei oppsummering fra 2018 av forskinga på dette synte at det var gjort få studiar og at kvaliteten på desse var generelt låg. Difor  konkluderte forfattarane med at det ikkje ligg føre  dokumentasjon på at moxabrenning har slik klinisk nytte for kreftpasientar. Ei oppsummering frå 2015 av forsking på moxibusjon mot leukopeni (lågt antall kvite blodlekamar) hjå cellegift-pasientar, synte sprikande resultat mellom studiane, og funn med ulik grad av verknad. Forfattarane vurderte kvaliteten på desse studiane som såpass låg at dei ikkje kunne trekkje konklusjonar om verknad eller ikkje frå den.

Også moxibusjon mot ulike symptom hjå personar med IBS (irritabel tarm-syndrom) har blitt forska på. I ei oppsummering frå 2013 av 20 studiar fann forfattarane at ifylgje moxa såg ut til å dempe slike symptom noko, men dei vurderte kvaliteten på studiane som låg. Dei konkluderte med at ein treng meir forsking med betre forskingsmetodar før ein eventuelt kan seie at dette stemmer. 

Moxibusjon har blitt brukt mot søvnproblem, og gjort forsking på. Ei oppsummering frå 2016 av 22 studiar på dette synte at fleire av dei hadde funne gunstig effekt, men kvaliteten på dei blei vurdert som låg. Dermed konkluderte forfattarane med at dokumentasjonen ikkje var tilstrekkeleg, og at fleire gode studiar på både verknad og tryggleik trengs for å kunne seie noko om dette.

Det har vore forska på moxibusjon som behandling mot høgt blodtrykk (hypertensjon). Ei oppsummering frå 2013 undersøkte fem studiar av dette. Samanlikna med medisinsk behandling, fann forfattarane ingen verknad av moxibusjon åleine. Men når desse vart kombinert, såg moxibusjon ut til å auke verknaden av medisinsk behandling noko. Forfattarane vurderte imidlertid kvaliteten på studiane som generelt låg, slik at funna ikkje kunne nyttast til å støtte moxibusjon som tilleggsbehandling ved høgt blodtrykk.

Ei oppsummering frå 2017 tok føre seg 31 studiar av m.a moxabrenning for kronisk utmatting (CFS/ ME). Forfattarane fann at studiane synte betre verknad av moksibusjon kombinert med akupunktur enn dei andre behandlingane som var undersøkte. Men dei vurderte studiane til å ha tildels dårleg kvalitet, slik at funna ikkje kunne støttast før fleire og betre studiar eventuelt syner det same. 

Det er og gjort forsking på moxabrenning mot vanlege symptom hjå personar med kronisk nyresjukdom (CKD). Ei oppsummering frå 2016 av moxabrenning og forskjellige andre alternative behandlingsformer for dette konkluderte med at kvaliteten på dei studiene som var gjort var såpass låg at det ikkje var forsvarleg å dra slutningar frå dei. Forfattarane peika også på at meir forsking og burde ta føre seg tryggleiken for denne sårbare pasientgruppa. 

Moxabrenning har også blitt brukt mot muskelknutar i livmora (fibromyomar), og blitt undersøkt i fleire studiar. I ei oppsummering frå 2010 av denne forskinga konkluderte forfattarane med at ingen av studiane tilfredsstilte kriteria deira, slik at spørsmålet om verknad eller ikkje fortsatt sto ubesvart. Etter våre kriterie manglar da påstander om slik verknad vitskapleg støtte.

Det same vart resultatet da forskninga på moxabrenning mot hevingar og smerter hjå born med kusma vart oppsummert i 2015: forfattarane fann ingen studiar som heldt krava deira for å bli inkluderte. Forskinga som var gjort, ga då ikkje grunnlag for å seie om moxabrenning kan vere til hjelp eller ikkje for born med kusma. Etter våre kriterie manglar da påstander om slik verknad vitskapleg støtte.

Ein variant av moxabrenning er akupunktur der nålene vert varma opp. I ei oppsummering frå 2018 av 12 studiar på slik behandling av slagpasientar med kramper, nedsett rørsle og stramme musklar (spastisitet) synte studiane betre verknad av dette enn av elektroakupunktur, men omlag same verknad som vanleg akupunktur. Forfattarane vurderte kvaliteten på denne dokumentasjonen som tildels mangelfull: Verknadane som var funne var ikkje store; studiane var generelt små og hadde forskjellige metodiske manglar ved seg. Dei konkluderte med at meir og betre forsking var naudsynt for å eventuelt kunne støtte at slik behandling kan vere nyttig for slagpasientar.

Ei forskingsoppsummering frå 2012 av studiar på om moxabrenning kan få fosteret til å snu seg rette vegen synte at ein viss del av dei gravide slapp setefødsel eller keisersnitt. Forfattarane peika på fleire manglar og begrensingar ved studiane, mellom anna at forskingsmetoden ikkje ga sikre haldepunkt for at det faktisk var moxabrenninga som ga slike resultat. Dei etterlyste difor meir og betre forskning før ein eventuelt kan seie at moxabrenning har slik verknad. 

Moxa har vore nytta mot mange typar smertar, og gjort forsking på:

Det er gjort fleire oppsummeringar av studiar slik behandling av personar med slitasjegikt (osteoartrose) i kneet. Den nyaste er frå 2019, og der forfattarane gjekk gjennom 39 studiar. Dei fann at fleire av studiane synte ei viss, kortvarig  smertelindring på linje med anna behandling. I alle oppsummeringane vurderte forfattarane imidlertid kvaliteten på studiane til å vere frå låg til middels, og sa at ein treng meir og betre forsking som eventuelt støttar desse funna før ein kan seie at slik behandling har god støtte i forskinga. 

Ei oppsummering frå 2017 av ni studiar av moxabrenning  mot helvetesild (herpes zoster) synte at behandlinga ga ei viss, kortvarig smertelindring og noko betring av utslettet, men forfattarane vurderte kvaliteten på studiane til å vere frå låg til middels god. Dette gjorde at dei konkluderte med at funna var interessante, men at forsking med betre metodar må til før dei kan eventuelt kan seie at behandlinga verkar. 

Andre helseproblem: 
Det er gjort forsking på moksabrenning mot fleire helseproblem enn dei som er nemnt over, men her manglar det kunnskapsoppsummeringar i kjeldene våre. Etter våre kriterie manglar vi då generelt dokumentasjon av tilstrekkelig kvalitet til å kunne seie noko om behandlinga har verknad eller ikkje.

For moksabrenning gjeld dette:

Forsterking av medisinsk kreftbehandling, akne, høysnue (allergisk rhinitt), Bektherevs sjukdom,  astma, åreforkalking (aterosklerose), lamming i andletet (Bells parese), nakkeslitasje (cervical spondylose), KOLS, forkjøling, forstopping, demens, depresjon, diabetes, diabetisk nevropati, diare, tørre auge, fibromyalgi, frosen skulder, skiveprolaps, lymfeødem, overgangsplager, migrene og hovudverk, lokale smertar (myofascialt syndrom), smertar etter operasjon, vannlatingsproblem (urinretensjon) etter operasjon, smertar og blødingar under/ etter fødsel, PMS-plager, schizofreni, hjernebløding, øvre luftvegsinfeksjonar, urinvegsinfeksjon

Er det trygt?

Moxabrenning ser ut til å vere godt tolerert av dei fleste. Ifylgje ei oppsummering av forskinga frå 2010 opptrer ikkje biverknadar ofte.  

Risikoen for slike ser hovudsakeleg ut til å vere reaksjonar på varmen i behandlinga (raudne i huda, blemmer, kløe, auka sensitivitet i huda); knytte til uhell i behandlinga såsom brannskade, brannsår og infeksjon i slike; og/ eller til reaksjonar på innanding av gassane i røyken: mageproblem så som magesmertar, diaré og forstopping, irritasjonar i luftvegane, halsbrann og svelgeproblem, svimle, kvalme og oppkast, trøytte, avsviming og auka somnbehov (hypersomnia), hovudverk, forverring av allergi/ astma og feber.  Risikoen for slike reaksjonar ser ut til å vere lågare ved bruk av infraraud moxibusjon, og/ eller dersom behandlaren har montert særskilt avsug i lokala sine som tek bort røyken og hindrar innanding.

Alle som vil kan kalle seg gje slik behandling utan krav til utdanning. Eventuell utdanning innan moxabrenning eller anna alternativ behandling gir ikkje same kompetanse, formelle kvalifikasjonar eller det ansvaret som autorisert helsepersonell har. 

Den største risikoen ved moxabrenning er truleg indirekte, ved at tilstanden kan bli dårligare fordi pasienten sjølv og/ eller terapeuten feiltolkar eller overser viktige symptom som krev undersøkjing og behandling, og viktig behandling vert forseinka. Denne risikoen gjeld ved alle typar alternativ behandling.

Generelle tryggingsreglar

  • Mangel på rapporterte biverknadar er ikkje det same som at ei behandling er dokumentert som trygg. Biverknadar innen alternativ behandling er ofte underrapportert.
  • Snakk med lækjaren din om alternativ behandling du brukar eller vurderer å bruke
  • Ikkje bruk helseprodukt som t.d urtar og kosttilskot ukritisk - hald deg til pakningsinformasjonen
  • Ikkje bytt ut naudsynt behandling med alternativ behandling
  • Når du brukar alternativ behandling, er rettsvernet ditt svakare enn når du brukar offentlege helsetenestar. Som pasient hjå alternativ behandlar er du ved skade som regel ikkje dekt av Norsk Pasientskadeerstatning.

Du kan lese meir om dette i artikkelen vår om den juridiske tryggleiken din og i pasientrettleiinga vår ved bruk av alternativ behandling

Bakgrunn

Moxabrenning er knytt til både til bruk av urtar i folkemedisinen og til bruken av akupunkta frå akupunkturen, meiner ein at slik brenning av urter på/ nær spesifikke stadar på kroppen har vore ei eiga form for behandling og at dette er eldre enn akupunkturen.  

Det er kjent at moxabrenning opp gjennom tida har blitt brukt ved mange ulike helseproblem og med mange ulike mål: magesmerter, kviser, AIDS, mot aldring, allergisk rhinitt, Bektherevs, hjarte-arytmi, leddgikt, astma, åreforkalking, Bells parese, bronkitt, kreft, hjarte- og karsjukdom, smerter i nakken, hovudet og halsregionen, bivierknadar frå medisinsk kreftbehandling, som middel for å vakse, mot CFS/ ME, KOLS, ulike betenningar, forkjøling og influensa, forstopping og andre fordøyingsproblem, hoste, Crohns sjulkdom, demens, angst og depresjon, diabetes, svimle, dysenteri, menstruasjonsplagar, epilepsi, lammingar, fruktbarheit, feber, fibromyalgi, ulike smertelidingar, tap av høyrsle, blodtrykk og kolesterol-problem, søvnproblem, overgangsplager, osteoporose, hudplagar, luftvegsplagar, urinforstyrring, virusinfeksjoner, hårtap og vekttap.

 

Andre norske namn: moksa, moksabrenning, moksibusjon

Utanlandske nemningar: Moxa, moxibustion, Aconite Cake-Separated Moxibustion, Acu-Moxi, Acu-Moxibustion, Angelica-Cake Moxibustion, Bird-Pecking Moxibustion, Chinetsukyu (Japanese), Cake-Separated Mild-Warm Moxibustion, Cake-Separated Moxibustion, Circling Moxibustion, Cone Moxibustion, Cotton Sheet Moxibustion, Crude Herb Moxibustion, Direct Cone Moxibustion, Dogbi (ST35) & Sulan Moxibustion, Drug-Separated Moxibustion, Du-Moxibustion, Dynamic Moxibustion, Electronic Moxibustion, Electrothermal Bian-Stone Moxibustion, Garlic Moxibustion, Ginger-Partitioned Moxibustion, Ginger-Salt-Partitioned Moxibustion, Grain-Shaped Moxibustion, Hand Moxibustion, Hanging Moxibustion, Heat-Sensitive Moxibustion, Herb-Cake Seperated Moxibustion, Herb-Partitioned Spread Moxibustion, Herbal-Moxa Moxibustion, Infrared Laser Moxibustion, Isolated Moxibustion, Isolated-Herbal Moxibustion, Kyutoshin (Japanese), Long Snake Moxibustion, Medicated Thread Moxibustion, Medicated Threads Moxibustion of Zhuang Nationality, Mild Moxibustion, Mild-Warm Moxibustion, Monkshood Cake-Separated Mild-Warm Moxibustion, Moving Moxibustion, Moxa, Okyu (Japanese), Partition-Bran Moxibustion, Partition-Herb Moxibustion, Pecking Moxibustion, Rice-Sized Direct Moxa, Snake Moxibustion, Solar-Term Moxibustion, Sparrow-Pecking Moxibustion, Substance-Partitioned Moxibustion, Suspended Moxibustion, Thin Cotton Moxibustion, Tortoise-Shell Moxibustion, Traditional Box Moxibustion, Warming Moxibustion, Warming Needle Moxibustion , Warming-Cup Moxibustion.

Kilder

Les også

 

NAFKAM -

Nasjonalt forskningssenter innen komplementær og alternativ medisin

Vi arbeider for å gi deg fakta om alternativ behandling, slik at du kan ta tryggere valg for din helse.

Les mer om NAFKAM

Andre nettsteder fra NAFKAM: